Cohousing Bijgaardehof maakt plannen bekend

239406 0035bij dg 3d bkp 00 6173c0 large 1489590705

In Sint-Amandsberg krijgt de voormalige Malmarfabriek een nieuwe bestemming als collectief woonproject. In 'Bijgaardehof' zal er plaats zijn voor 57 woonunits en een wijkgezondheidscentrum. Bijgaardehof wordt daarmee het grootste cohousingproject van het land. Onder begeleiding van sogent - het Gentse stadsontwikkelingsbedrijf - werkten de toekomstige bewoners de afgelopen maanden intensief samen aan de plannen voor hun nieuwe thuis. BOGDAN & VAN BROECK vertaalde de ideeën in een concreet masterplan.

De Malmarsite

Vlakbij station Gent-Dampoort bevindt zich de oude Malmarfabriek, een voormalig metaalverwerkend bedrijf. Sedert de jaren 1870 was hier industrie gevestigd was. Maar sinds Malmar in 1997 verhuisde naar de Gentse Kanaalzone, wachtte de imposante site op een totaal nieuwe bestemming.

De voorbije jaren kreeg de oude Malmarsite, onder impuls van zowel sogent als de Stad Gent, al een serieuze heropleving. Met het Bijgaardepark kreeg de buurt er een gevarieerd en avontuurlijk park bij. Bewoners konden hun tuin uitbreiden, er kwam een nieuwe woonkavel en het voormalige stationsgebouw langs de Forelstraat werd tot kinderdagverblijf omgetoverd. De herbestemming van het eigenlijke fabrieksgebouw wordt het sluitstuk van de transformatie van de site.

239963 interieur%20fabrieksgebouw%202007,%20foto%20claerhout 57464b large 1490080924

Het interieur van het fabrieksgebouw in 2007, foto (c) Claerhout

Plaats voor meer wonen en groen

De oude Malmarfabriek ligt ingesloten op een ietwat grillig perceel, waardoor het zich minder leent voor een klassieke verkaveling met privétuinen. Het is wel geschikt voor compacte woonvolumes rondom een gedeelde tuin. Na eerdere geslaagde cohousingprojecten bleef sogent ook vragen krijgen naar geschikte locaties voor gemeenschappelijk wonen. Dit alles gaf de doorslag om hier volledig in te zetten op een gemeenschappelijke woonvorm, gecombineerd met een functie gericht op de buurt.

Het noordelijke deel van de oude fabriek wordt omgebouwd tot een collectief woonproject: het Bijgaardehof. De totale oppervlakte van de fabriek, voorbehouden voor de woonontwikkeling, bedraagt 5.000m². Het deel van het gebouw dat aansluit op het Bijgaardepark maakt plaats voor een uitbreiding van dat park.

'Dit is een ambitieus duurzaam woonproject, vlot bereikbaar met de fiets en het openbaar vervoer. Het is een mooi voorbeeld van een nieuwe gemeenschappelijke woonvorm, waaraan samen wordt gewerkt door de toekomstige inwoners. Het Bijgaardehof wordt een nieuwe thuis voor zo een 140 inwoners, in de groene omgeving van het Bijgaardepark, dat met 2000 m² wordt uitgebreid.'  

Sven Taeldeman - schepen van Stadsontwikkeling, Ruimtelijke Planning en Wonen

Cohousers gezocht en gevonden

In 2015 lanceerde sogent een zoektocht naar geïnteresseerde bewoners en organisaties die graag aan het project wilden meewerken. Meer dan 70 gezinnen of personen en enkele buurtfuncties stelden zich kandidaat voor een plekje op de site. Sogent selecteerde de kandidaten op basis van hun visie voor de site en de meerwaarde voor de buurt. Cohousinggroep ‘De Spore’, cohousing ‘Wijgaard’, woongroep ‘Biotope’ en het wijkgezondheidscentrum Kappellenberg hadden het beste voorstel.

'Wij waren met een paar mensen op zoek naar een site voor cohousing in het Gentse. Toen we vernamen dat sogent aan het Bijgaardepark een cohousingproject wou opzetten, zagen we dat meteen als een unieke kans. Dit omwille van de locatie (we kiezen voluit voor duurzame mobiliteit en dus is dit stadsverdichtingsproject vlakbij Dampoort ideaal) en omwille van het democratisch proces waarbij we met de groep het hele proces zelf en zo ook mee de stad van morgen kunnen vormgeven.'

Katrien Van Langenhove, toekomstige bewoner van cohousing Bijgaardehof 

Cohousen, dat is intensief samenwerken

Voor de aanpak van dit uitzonderlijke project koos sogent resoluut voor een participatief traject. De geselecteerde kandidaten werkten onder begeleiding van het stadsontwikkelingsbedrijf én een externe coördinator (Trizone in samenwerking met Space-Lab) het masterplan voor de site ruimtelijk uit. Op die manier ontwierpen de toekomstige bewoners en gebruikers mee hun eigen plek in de stad.

Er werden meer dan vijftig vergaderingen georganiseerd waarin de groepen mee beslisten over gedeelde ruimten, gezamenlijk parkeren, het te halen energieniveau, enz. Een intensieve periode, maar met een eindresultaat waar iedereen vol trots achter staat.

In samenspraak met het ontwerpteam

Voor de opmaak van dit masterplan stelde sogent in 2016 het ontwerpteam BOGDAN & VAN BROECK aan. Dit is het architectenbureau van Oana Bodgan en Leo Van Broeck, de huidige Vlaamse bouwmeester. Het team integreerde het industriële verleden van de site met de kenmerkende bakstenen muren en typerende sheddaken in een hedendaags, ingetogen en architecturaal verantwoord geheel. Dit creëert een uniek en sfeervol karakter, passend bij de historiek van de plek. In sterke dialoog tussen de ontwerppartners BOGDAN & VAN BROECK, LAND, NEY en VK, de toekomstige bewoners en alle betrokken partijen wordt er voor gezorgd dat de site optimaal verbonden wordt met de omgeving.

'Het Bijgaardeproject toont voorbeeldig aan hoe een stad vanuit haar sturende rol als projectregisseur kan zorgen voor de synergie tussen brownfieldontwikkeling en de creatie van stadsnatuur gecombineerd met kwalitatieve verdichting en maatschappelijke meerwaarde. Collectief opdrachtgeverschap is een geschikt instrument voor het verdichten en ontsnipperen van Vlaanderen. Het participatietraject van het Bijgaardeproject, zowel binnen de cohousing groepen als met de buurt, toont aan dat het cruciaal is om zo vroeg mogelijk in het voortraject alle stakeholders maximaal te informeren en inzicht te geven in alle aspecten van het project. Want inspraak zonder inzicht leidt tot uitspraken zonder uitzicht.'

Leo Van Broeck, zaakvoerder BOGDAN & VAN BROECK

Duurzaamheid

Een aparte werkgroep ‘duurzaamheid’ werd opgericht en bestelde een studie om uit te zoeken hoe ook de energieopwekking collectief kon gebeuren. Op die manier konden de groepen goed afgewogen keuzes maken. De energiestudie die is uitgewerkt voor het Bijgaardenhof, heeft onder meer een serie varianten bestudeerd van warmtepompen in combinatie met collectieve grondboringen.

Het is de eerste keer dat de Stad Gent samen met het ontwerpteam, de bewoners en gebruikers van bij de start van het project een energieconcept uitwerkt.

‘Gent klimaatstad vindt het belangrijk om hernieuwbare energie mee te nemen in nieuwe woonprojecten. In het Bijgaardehof wordt gewerkt naar een collectief energiesysteem op hernieuwbare energie. Dit heeft heel wat voordelen. Zo is er niet alleen het verminderen van CO2 maar ook het verminderen van de energiekost voor de afnemer. Door te kiezen voor een collectief energiesysteem op hernieuwbare energie, zal het Bijgaardehof een belangrijke voorbeeldfunctie vervullen en een stimulans zijn voor anderen om dezelfde kaart te trekken.’

Tine Heyse, schepen van Milieu, Klimaat, Energie en Noord- Zuid

Dit project loopt in samenwerking en met de financiële ondersteuning van de provincie Oost-Vlaanderen.

En verder

Het werk eindigt uiteraard niet bij het masterplan. De groepen ondertekenen eerstdaags de koopoptie op de gronden van sogent. Daarna gaat elke groep aan de slag met het ontwerpteam om hun eigen gebouw verder vorm te geven. De gedeelde ruimtes en de gemeenschappelijke tuin worden ook samen ontworpen. De groepen hopen eind dit jaar samen een bouwvergunning in te dienen en te starten met de werken in 2018. Tegen 2020 zouden de 57 gezinnen en het wijkgezondheidscentrum hun vaste stek krijgen in het project.

Informatie

Bevoegd

  • Medium square sven taeldeman

    De heer Sven Taeldeman

    Schepen van Stadsontwikkeling, Ruimtelijke Planning en Wonen, stadhuis, Botermarkt 1, 9000 Gent, tel. 09 266 50 30, e-mail: schepen.taeldeman@stad.gent

  • Medium square heyse

    Mevrouw Tine Heyse

    Schepen van Milieu, Klimaat, Energie en Noord-Zuid, stadhuis, Botermarkt 1, 9000 Gent, tel. 09 266 54 30
    e-mail: schepen.heyse@stad.gent

Download PDF
Download PDF
Over Stad Gent

Gent, de hoofdstad van Oost-Vlaanderen, biedt de zeldzame combinatie van de intimiteit van een compacte stad en de openheid van een metropool. Met meer dan 261.000 inwoners en 78.400 studenten is Gent de tweede grootste stad van Vlaanderen en de grootste studentenstad. Veelzijdig, historisch en eigentijds tegelijk. De Stad Gent stimuleert als lokale overheid zoveel mogelijk initiatief van haar burgers om zo te werken aan een open, solidaire, duurzame, wijze en kindvriendelijke stad. Meer info via www.stad.gent.